KANS (RSI) en verzuim: de onderschatte rol van de ogen
Een medewerker meldt zich ziek met nekklachten. De bedrijfsarts kijkt naar de bureaustoel, de schermhoogte en de werkdruk. De ogen worden in die beoordeling zelden meegenomen. Toch wijst onderzoek erop dat een onopgemerkt oogprobleem de houding kan beïnvloeden die uiteindelijk tot dit soort klachten leidt. Dit artikel licht toe welke aanwijzingen daarvoor bestaan, en waar dit in de praktijk nog wordt gemist.
Veroorzaken ogen verzuim, of vooral de gevolgen ervan?
Er is geen direct bewijs dat oogklachten op zichzelf tot ziekteverzuim leiden. Wat wel stevig is onderbouwd: beeldschermwerk hangt samen met klachten aan armen, nek en schouders, en die klachten gaan wel gepaard met verzuim. Uit de TNO Factsheet Beeldschermwerk (2025) blijkt dat 45% van de werknemers die dagelijks zes uur of meer beeldschermwerk doen, klachten heeft aan armen, nek of schouders (KANS). Binnen de verzuimdagen van diezelfde groep, werknemers met 6 uur of meer beeldschermwerk per dag, wordt 13% toegeschreven aan langdurig computerwerk in het algemeen, en 6% specifiek aan KANS-klachten (1).
Een aanvullende aanwijzing komt uit een grootschalig Scandinavisch onderzoek onder 1.183 computerwerkers. Daaruit bleek een statistisch significante samenhang tussen oogvermoeidheid en klachten aan nek en schouders (2). Dit betreft een samenhang, geen bewezen oorzaak-gevolgrelatie, maar de richting van het verband is opvallend consistent met wat optometristen in de praktijk vaak zien: waar de ogen overbelast zijn, is de nek dat vaak ook.
Het is daarom voorzichtiger en eerlijker om te stellen dat oogproblemen mogelijk bijdragen aan klachten die wél tot verzuim leiden, dan om te beweren dat oogproblemen verzuim rechtstreeks veroorzaken.
Een onopgemerkt zichtprobleem
Een van de meest onderschatte oorzaken van een verkeerde houding achter het scherm is een onopgemerkt zichtprobleem. Presbyopie, het geleidelijk afnemen van het scherpstellend vermogen van het oog op korte afstand, is daarvan de bekendste vorm. Presbyopie is geen aandoening die sommige mensen treft, maar een natuurlijk onderdeel van het ouder worden dat iedereen treft, ook mensen die daarvoor nooit een brilsterkte nodig hadden (3).
Daarnaast kan ook een lichte, ondergecorrigeerde sterkte een rol spelen, ook bij medewerkers die jonger zijn dan 40 jaar oud. Een afwijking die in het dagelijks leven niet opvalt, kan bij het scherp willen zien van kleine details op een scherm wel voor moeite zorgen. Het oog compenseert dit vaak vanzelf, door dichterbij het scherm te gaan zitten of het hoofd naar voren te bewegen, zonder dat de medewerker zich hiervan bewust is.
Het sluipende karakter van zowel presbyopie als een lichte ondergecorrigeerde sterkte maakt deze oorzaken lastig te herkennen. De achteruitgang verloopt vaak over jaren, niet over weken. Op een eenvoudige visustest met grote letters op afstand, zoals die doorgaans bij het periodiek medisch onderzoek (PMO) wordt afgenomen, valt dit vaak nog niet op, terwijl scherpstellen op 50 centimeter beeldschermafstand al wel moeite kan kosten.
Van oogspanning naar een houding die nek en schouders belast
Wat gebeurt er wanneer een medewerker dit zelf nog niet heeft opgemerkt? Een uitgebreide literatuurstudie naar Computer Vision Syndrome beschrijft dat een niet meer passende of ongecorrigeerde oogsterkte er mogelijk toe leidt dat mensen het hoofd kantelen of voorover buigen om toch scherp te kunnen blijven zien. Een dergelijke compensatiehouding kan op termijn spierspanning of pijn in nek, schouders en rug veroorzaken (4).
Dat een dergelijke houding daadwerkelijk samenhangt met nekpijn, bevestigt ook een meta-analyse van vijftien onderzoeken naar een naar voren hangend hoofd. Bij vergelijking van personen met en zonder nekklachten werd een significant verschil in hoofdhouding gevonden (5). De juiste schermafstand en schermhoogte zijn dan ook niet alleen een kwestie van zitcomfort, maar staan in directe relatie tot wat de ogen nog scherp kunnen verwerken.
Waarom dit binnen het arbobeleid vaak onderbelicht blijft
Zoals eerder beschreven in Oogzorg in uw arbobeleid, krijgen RSI en KANS-preventie bij veel werkgevers terecht aandacht, terwijl oogzorg buiten beeld blijft. Arbodiensten en bedrijfsartsen richten zich vooral op factoren die zich duidelijk laten zien: een verkeerd ingestelde bureaustoel, een te hoog beeldscherm, een hoge werkdruk. Dat is een begrijpelijke prioritering, want deze risico's zijn direct waarneembaar en de capaciteit van een arbodienst is beperkt.
Een lichte achteruitgang in het scherpstellend vermogen van het oog is dat niet. Het Arbobesluit verplicht een oogonderzoek bij aanvang van beeldschermwerk en bij klachten, maar dit betreft doorgaans een basale visustest, gericht op het wettelijk minimum. Een dergelijke test is niet ingericht om (vroege) presbyopie, een niet-actuele schermcorrectie of een latente oogstandafwijking specifiek te signaleren.
Een eenvoudige aanvulling met mogelijk grote impact
Dit is precies waar een kleine toevoeging een relatief grote impact kan hebben. Een uitgebreider oogonderzoek, specifiek gericht op de eisen van beeldschermwerk in plaats van op een algemene minimale visustest, kan factoren signaleren die een standaard PMO-onderzoek vaak niet meeneemt. Te denken valt aan:
De geschiktheid van de huidige brilcorrectie specifiek voor beeldschermafstand, in plaats van voor autorijden of lezen.
Vroege signalen van presbyopie bij medewerkers vanaf veertig jaar, ook wanneer zij nog geen duidelijke klacht melden.
Een oogstand- of accommodatieafwijking die bij kortdurend gebruik onopgemerkt blijft, maar bij uren beeldschermwerk wel een houdingsprobleem veroorzaakt.
Een dergelijke aanvulling vervangt het bestaande arbobeleid niet, maar vult een specifiek hiaat dat daarin doorgaans onbenoemd blijft.
Conclusie: een orgaan dat voortdurend wordt gebruikt, verdient structurele aandacht
De ogen worden elke seconde van de werkdag gebruikt en de afhankelijkheid daarvan is volledig. Een tijdige en gerichte oogcontrole, samen met de juiste correctie voor beeldschermwerk, is daarom geen overbodige luxe. Het is een eenvoudige maatregel die kan helpen voorkomen dat een onopgemerkt zichtprobleem zich via een verkeerde houding ontwikkelt tot een grotere lichamelijke klacht, met mogelijk verzuim als gevolg.
Oogzorg als specialistische aanvulling
Corporate Opto biedt een uitgebreid oogonderzoek op locatie dat verder gaat dan een standaard visustest, en dat specifiek is afgestemd op de eisen van beeldschermwerk. Een dergelijk onderzoek kan veelvoorkomende oogproblemen uitsluiten of juist vroeg signaleren, als aanvulling op het bestaande arbobeleid. Meer weten over de mogelijkheden voor uw organisatie? Neem contact op via corporateopto.nl/contact.
Geschreven door Ahmed Ibrahim, optometrist en oprichter van Corporate Opto. Sinds 2018 actief in de oogzorg, met specialisatie in droge ogen en werkplekgezondheid.
Bronnen
