Ergonomie en ogen: de juiste schermafstand en schermhoogte op kantoor
De meeste kantoormedewerkers brengen het grootste deel van hun werkdag zittend achter een beeldscherm door. Terecht gaat er veel aandacht naar ergonomie: de stoel, de zithouding, de hoogte van het bureau en de stand van de polsen. Maar in dat hele proces wordt één onderdeel vrijwel altijd vergeten: de ergonomie van de ogen. Terwijl juist de ogen de hele dag onafgebroken aan het werk zijn.
In eerdere artikelen werd al besproken hoe te weinig knipperen bij beeldschermwerk tot droge ogen leidt, zoals bij Computer Vision Syndrome, en hoe de luchtkwaliteit op kantoor de ogen belast. Maar er is een derde factor die minstens zo belangrijk is en bijna nooit wordt benoemd: de positie van het scherm ten opzichte van de ogen. De afstand en de hoogte van uw beeldscherm bepalen direct hoeveel inspanning uw ogen de hele dag moeten leveren. In dit artikel leg ik uit hoe dat werkt en wat de twee belangrijkste oogergonomische regels zijn.
Hoe de ogen samenwerken om dichtbij te kijken
Om te begrijpen waarom schermpositie zoveel uitmaakt, is het nuttig te weten welke spieren er aan het werk gaan wanneer u naar een scherm kijkt. Dichtbij kijken vraagt om twee processen die gelijktijdig en gecoördineerd verlopen: accommodatie en convergentie.
Accommodatie: scherpstellen met de ooglens
In het oog zit een kleine kringspier rondom de ooglens, de ciliaire spier. Wanneer u naar iets dichtbij kijkt, spant deze spier zich aan, waardoor de ooglens boller wordt en het beeld scherp op het netvlies valt (1). Dit proces heet accommodatie. Hoe dichterbij het object, hoe boller de lens moet worden en hoe harder de ciliaire spier moet werken. Bij urenlang beeldschermwerk blijft deze spier vrijwel onafgebroken aangespannen, wat tot vermoeidheid leidt.Convergentie: beide ogen naar binnen draaien
Tegelijkertijd moeten beide ogen iets naar binnen draaien om hetzelfde punt scherp te zien en dubbelzien te voorkomen. Deze naar binnen gerichte beweging heet convergentie en wordt verzorgd door de oogspieren aan de binnenzijde van elk oog, de mediale rechte oogspieren (1). Net als bij accommodatie geldt: hoe dichterbij u kijkt, hoe sterker de ogen moeten convergeren en hoe groter de inspanning. Accommodatie en convergentie zijn aan elkaar gekoppeld en vormen samen, met het vernauwen van de pupil, wat in de oogheelkunde de nabijheidsreactie of near triad wordt genoemd (1).
De rol van het ooglid: bescherming tegen uitdroging
Naast de spieren speelt het ooglid een belangrijke beschermende rol. Bij elke knippering verspreidt het ooglid een dunne traanfilm over het oogoppervlak, die het oog vochtig houdt en beschermt tegen uitdroging. Het ooglid bepaalt ook hoeveel van het oogoppervlak is blootgesteld aan de lucht. Hoe verder het oog open staat, hoe groter het blootgestelde oppervlak en hoe sneller de traanfilm verdampt. Dit gegeven is cruciaal voor de tweede ergonomieregel verderop in dit artikel.
Waarom dichtbij kijken inspanning kost
De sterkte die het oog nodig heeft om scherp te stellen, wordt uitgedrukt in dioptrieën, een maat die samenhangt met afstand. Het principe is eenvoudig: hoe dichterbij u kijkt, hoe meer scherpstelvermogen (dioptrie) nodig is, en hoe harder de oogspieren werken. Hoe verder weg het object, hoe minder inspanning, tot het punt waarop de ogen in een ontspannen ruststand komen.
Dit verklaart waarom uw ogen zich na een wandeling in het park juist uitgerust voelen, terwijl ze na een dag dichtbij werken vermoeid zijn. In het park kijkt u voortdurend in de verte, waardoor accommodatie en convergentie nauwelijks worden aangesproken. Onderzoek bevestigt dat het kijken naar veraf gelegen objecten geen oogvermoeidheid veroorzaakt; het is juist de spierinspanning bij dichtbij kijken die de ogen belast (2). Bij een voldoende grote kijkafstand is er nagenoeg geen accommodatie of convergentie meer nodig, en treedt er bij goed of goed gecorrigeerd zicht doorgaans geen vermoeidheid op (2).
De twee belangrijkste oogergonomische regels op kantoor:
1- plaats het scherm op ongeveer een armlengte afstand
De eerste regel volgt direct uit het bovenstaande. Door het scherm verder weg te plaatsen, verlaagt u de benodigde accommodatie en convergentie, en daarmee de belasting op de oogspieren. Een praktische vuistregel is om het scherm op ongeveer een armlengte afstand te zetten, wat overeenkomt met circa 50 tot 70 centimeter (2,3). Internationale arbo-organisaties hanteren een vergelijkbare aanbeveling van 50 tot 100 centimeter, mits de tekst groot genoeg is om comfortabel te lezen (3). Zit u te dichtbij, dan werken de ogen onnodig hard; staat het scherm te ver weg met te kleine letters, dan gaat u onbewust voorover leunen, wat weer nek- en schouderklachten geeft. De juiste afstand is dus een balans.
2- zet de bovenkant van het scherm op ooghoogte
De tweede regel gaat over de hoogte. Plaats de bovenkant van het beeldscherm op ongeveer ooghoogte, zodat u licht naar beneden kijkt naar de inhoud van het scherm. Dit heeft een belangrijk effect op de ogen: bij een neerwaartse blik zakt het bovenste ooglid iets omlaag en bedekt het een groter deel van het oogoppervlak. Daardoor staat er minder oogoppervlak bloot aan de lucht en verdampt de traanfilm langzamer.
Dit effect is wetenschappelijk goed onderbouwd. Een review in de Asia-Pacific Journal of Ophthalmology beschrijft dat een neerwaartse kijkhoek van ongeveer 10 graden samenhangt met een kleiner blootgesteld oogoppervlak, een tragere traanverdamping en aantoonbaar betere comfort- en droge-ogenwaarden (4). Een te hoog geplaatst scherm dwingt u juist om de ogen wijder te openen en het hoofd iets achterover te kantelen, waardoor het oogoppervlak groter wordt en sneller uitdroogt (4). De bovenkant van het scherm op ooghoogte, met het werkgebied daaronder, is daarom de optimale positie voor zowel de ogen als de nek.
Conclusie: oogergonomie verdient een vaste plek op de werkplek
Ergonomie op kantoor gaat over meer dan alleen de stoel en de zithouding. De positie van het beeldscherm bepaalt direct hoeveel uw ogen de hele dag moeten werken. Twee eenvoudige
aanpassingen maken het grootste verschil: zet het scherm op ongeveer een armlengte afstand om de spierinspanning te verlagen, en plaats de bovenkant op ooghoogte zodat u licht naar beneden kijkt en de ogen minder snel uitdrogen. Deze aanpassingen kosten niets, maar leveren direct meer comfort en behoud van concentratie op.
Oogzorg op uw werkvloer met Corporate Opto
Bij Corporate Opto brengen wij oogzorg naar de werkvloer. Tijdens een werkplekonderzoek kijken wij niet alleen naar de klassieke ergonomie, maar juist ook naar de oogergonomie: de afstand, de hoogte en de stand van het scherm ten opzichte van de ogen van uw medewerkers. Zo voorkomt u onnodige oogklachten en houdt u uw team comfortabel en productief. Wilt u meer weten over een screening of werkplekonderzoek voor uw organisatie? Neem contact met ons op via corporateopto.nl.
Geschreven door Ahmed Ibrahim, optometrist en oprichter van Corporate Opto. Sinds 2018 actief in de oogzorg, met specialisatie in droge ogen en werkplekgezondheid.
Bronnen
